Przedstawiam trzynaście kolejnych testamentów zapisanych w pułtuskich księgach konsystorskich. Ogólną wiedzę o zasadach dziedziczenia zawarłem we wcześniej publikowanych opracowaniach dotyczących testamentów zamieszczonych w księgach nurskich. Wyjaśnienia czemu niektóre dyspozycje ostatniej woli trafiały do akt sądu biskupiego i informacje o zasadach działania takich sądów można odnaleźć w opracowaniu TESTAMENTY KONSYSTORSKIE. CZĘŚĆ I.
Obok dokumentów z przeróżnych spraw sądowych właśnie testamenty są źródłem nieocenionej wiedzy o ówczesnym życiu, obyczajach, o sytuacji finansowej mieszkańców, o ich rodzinie, oddaniu religii. Na podstawie niektórych tekstów można nawet wywnioskować o osobowości ludzi stojących w obliczu śmierci.
Po raz kolejny uderza fakt, że piszący byli zupełnie pogodzeni ze swym odejściem. Ze śmiercią spotykali się bowiem na co dzień, oswajali się z nią, nie był to temat tabu, więc regestry stanu posiadania i długów przypominają bilanse księgowe, a spisy ruchomości są niczym lista rzeczy, o których nie możemy zapomnieć w przypadku przeprowadzki.